Sosyal Medya Hesaplarımız

MAKALE

O bir ceo…o bir harvard busıness school konusu…

Akın Öngör, röportaj bittikten sonra yüz elli yaşındaki fıstık çamlarının altından boğaza doğru uzanan mahcup günbatımını işaret edip karşı kıyılara bakmamı söyledi. Anadolu’dan Avrupa’yı seyretmeye alışık olmayan ben, tabiatıyla onun hala iş hayatıyla ilgili olduğunu düşünüp, Levent’deki gökdelenleri kastettiğini düşünerek “Wall Street gibi olmuş, değil mi” dedim. Müstehzi bir şekilde tebessüm edip “Hayır, ben Rumeli Hisarı’nın alacakaranlıkta ne kadar güzel göründüğünü söylemek istedim” diye cevap verince durumu idrak edebildim. O artık zihinsel ve fiziksel olarak üretmeden duramayan bir insan ama artık asla bir “işadamı” değil.

Akın Öngör: Beni nereden buldunuz?

Esra Yalazan: Aramaya gerek yok ki, siz hala iş dünyası için bir efsanesiniz.

Akın Öngör: Estağfurullah

Esra Yalazan: Çalışmadığınız halde hala hakkında iyi konuşulan ender yöneticilerden birisiniz sanırım.

Akın Öngör: Türkiye’de hafıza görmek üzerine olduğu için her şey çok kısa zamanda unutulur. Aktif iş hayatını bırakmadan çok yüksek bir ritimden, güçten, daha sakin bir hayata dönme kararı alırken psikolojik olarak hazırlanmak gerekiyor. Ben başarılı işler yaptığımı biliyorum, ama “etkisi üç ay sürer Akın Öngör” dedim, “daha sonra seni kimse hatırlamaz”, bu hakikate kendimi hazırladım. Dolayısıyla beni hatırladığınız için şaşırıyorum.

Kimse unutmadı ki, zaten arada röportajlarınızı da görüyorum. Siz aslında üretmeden durmayan bir karaktersiniz. Üzerinde çalıştığınız bir kitabınız var. Neden iş tecrübelerinizi yazmak istediniz?

Aslında iki kitapla uğraşıyorum, bir tanesi benim denizcilik serüvenlerimle alakalı, bu kolay. Zor olanı şu; ilginç durumlara tanık oldum. Başımdan geçenler hem yöneticilik adına hem de eğitim açısından önemli. Ben hayata sıfırdan başladım. 60’lı yıllarda yönetim eğitimi aldım. Sonradan da hiçbir torpil olmadan çok üst düzey görevlerde bulundum. Başımdan geçenlerin yeni kuşaklara aktarılması gerektiğine inanıyorum. Özellikle liderlik ve değişim yönetimi kapsamında, hatta duygusal zekanın önemine değinen gerçek bir yaşam hikayesinin bilinmesini istedim.

“Edebi bir iddiam yok” demişsiniz. Edebiyatla aranız nasıl?

Okumayı severim, ama edebiyatçı değilim, olmak gibi bir iddiam da yok. Ama iş hayatım boyunca konuştuğum zaman Türkçemin anlaşılır olmasına çaba gösterdim. Bunun büyük kitlelere yaptığınız konuşmalarda da faydası olduğunu gördüm.

Nasıl bir konuşmacıydınız?

Ben çok fazla sunum yaptım, çok derken bine yakın sunumdan bahsediyorum. Yurt dışındaki finans çevreleriyle seyahatlerde günde beş defa aynı sunumu değişik gruplara aynı heyecanla yapabiliyordum. Bu konuda disiplinliyimdir, sistematiğini bilirim ama siyasette olsaydım etkili olur muydum bilmiyorum.

Aileniz sizi nasıl yetiştirdi?

1930’larda üniversite bitiren bir anne ve babanın çocuğuyum. Babam doktordu, annem öğretmendi, yani Cumhuriyet’in kuruluşundan sonraki gençlik. O zaman memurluk önemli bir görevdi ve onlar memur olarak çalıştılar. Zaman içersinde alım güçleri düştü ama bizi büyük fedakarlıklarla iyi okullarda okuttular. Ben hayatta babamın iki kez ağladığını gördüm. Atatürk’ün naaşı Etnografya müzesinden Anıt Kabir’e götürülürken, bir de ben liseden diploma alırken. O noktada “Benim görevim burada bitti, artık kendi ayağının üzerinde durabilirsin” mesajını vermişti.

Siz Ankara TED ve ODTÜ mezunusunuz. O dönemde “iki işi yapmam, akademik kariyer ve bankacılık” diyorsunuz. Daha sonra Türkiye’nin bankacılık tarihinde hatırlanacak bir yönetici oldunuz.

60’lı yıllarda bankacılar, çok önemli adamlar olduklarını düşünüyorlardı. Para yönettiklerini düşündükleri için hepsinde karşılarındaki insanlara yukarıdan bakma eğilimi vardı. Şımarık, antipatik bir kesimdi. “Ben katiyen bunlara yanaşmayacağım” dedim ve üniversiteden mezun olunca pazarlamaya yönelik özel sektörde çalıştım. Sonra 81’de büyük değişiklikler oldu, Türkiye ekonomisinin kendi içine dönük bakışından sıyrılıp dünya ekonomisiyle bütünleşme eğilimine yakınlaştı. Bu bankacılıkta da önemli değişikliklere yol açtı. “Bankacılık enteresan renkli bir dünya olmaya başlıyor” diye düşündüm. 84’te hemen Genel Müdür yardımcısı oldum, çünkü bankacılık sektöründe benim gibi adamlar yoktu.

Bir iş görüşmenizde kötü bir ücret teklif etmişler, size dokunmuş. Şunu merak ediyorum, otuz yıllık parlak bir kariyerden sonra para sizin için ne ifade ediyor?

Para, yaşamın seviyesini belli bir kaliteye getirmek için gerekli. Esiri olmamak, peşinden sürüklenmemek gerekiyor. Getirisi sizi etkilediği sürece ilginç ama sonra giderek etkisi azalan ve sıfıra kadar giden bir çekiciliği var. Bazı insanlar para kazanmayı hırs haline getirirler, halbuki para bir araç, amaç değil. Ben para kazanmayı amaç edinen bir yaklaşımı ben hiç benimsemedim. İyi kazandım, hakkımı almak üzere çok ciddi müzakereler ettim, ama en çok kazandığım dönemde bıraktım.

55 yaşında işi bırakırken öncelikli kriteriniz neydi?

İki durum insanı sarhoşluğa ve esarete götürebilir. Bir tanesi güç, diğeri de para. Güç ve para sahibi olunca en cazip erkek oluyorsunuz, kadınlar da bunu istiyor. Toplum da bunu istiyor. Hakikaten güçlü ve önemli bir kuruluşta güzel noktalara geldik. Çok güzel paralar kazandım, Türkiye’de vergi sıralamasında 30. oldum, buna ben de şaşırdım. Düşünün ki ben ücretle çalışan birisiydim.

Hayat kalitemi belirli bir yerde tutabilecek kadar para kazandıktan sonra sevdiklerime zaman ayırmak istedim. Zamanımı satın aldım, bundan daha büyük bir lüks olabilir mi? Devam etseydim daha çok para kazanacaktım, daha az zamanım olacaktı. O vakit ben o parayı ne yapacaktım, İstanbul’da Bodrum’da bir evim var, yelken yapabiliyorum, dünyayı dolaşabiliyorum. Bir tane bağım var şarapçılık yapıyorum hatta karımın adına bir okul yapabiliyorum, daha ne yapacaktım parayla, uçak mı alacaktım?

Ölüm sizi ürkütüyor mu ?

Hayır, ürkütmediği gibi her saniyeyi dolu yaşıyorum, ben şu anın gerçek olduğuna inanırım. Spor yaparken uzun yaşamayı amaçlamıyorum, yarın ölebilirim umurumda değil. Şu anda sizinle konuşurken iyi hissetmek benim için daha önemli.

“EVDE HİÇ ÇALIŞMA ODAM OLMADI”

Siz yöneticilik yaparken banka şubelerini azaltmak başta olmak üzere farklı radikal kararlar aldınız, hep böyle miydiniz?

Ben bir yerimde önemli bir arıza varsa ameliyat olup onu çıkartmaktan yanayım.
Ayhan Bey (Şahenk), bana “Seni Genel Müdür yapmayı düşünüyorum, ne yapacağını bana yaz ver” dediğinde bankanın atıl olduğunu fark ettim. Onun nasıl daha çevik hale geleceğini anlattım, önce küçüldük, sonra büyüdük. Bu cesaret istiyordu gerçekten.

Hep böyle cesur mu davranırsınız?

Güzel bir soru, ben cesur olmak durumundaydım çünkü eğer başarılı bir yönetici olacaksanız bazen duygularınızı kenara almalısınız. Dünyayla entegre olmak için insan kalitesine ihtiyacınız varsa ekonomi büyürken insanları işten çıkarmak durumunda kalıyorsunuz ve üzülüyorsunuz. Ama bunu yapmazsanız başkalarının emanetine ihanet ediyorsunuz. Ben çok tehdit aldım ama hiç korkmadım, dikenli bir yoldan geçtim. Eve yansıtmamaya çalıştım, içime attım ama ödün vermedim, verdiğiniz an zaten kuyruğu kaptırdınız demektir. Sonra sadece kuyrukla da kalmaz o iş.

Siz çalışırken işi eve taşır mıydınız?

Karımla bir anlaşmaya vardık, yarım saat hiçbir şey konuşmuyorduk. Ben düğmeyi kapatmayı çok iyi öğrendim, eve hiç iş taşımadım, emekli olana kadar evde hiç çalışma odam olmadı. Özel yaşamın kıymetli olduğuna inanırım.

Bu kadar rahat mısınız gerçekten, başarısız olmaktan, terk edilmekten korkmaz mısınız hiç, sizi ne üzer hayatta?

Bilmem, sağlık sorunları sanırım.

Pişmanlıklarınız…

Hayatımla ilgili yok, ama çalışırken mutlaka yanlış kararlar almışımdır. Armonik bir kaos yönettim ben, birbirleriyle sürtüşen pek çok karar almak durumunda kaldım. Öldürücü ve tekrarlayan hatalar yapmadım. Ben mutlu bir insanım.

Bu kadar kusursuz bir hayat uzaktan çok gerçek görünmüyor.

Ben ikizler burcuyum, istikrarlı olmama şaşarlar. Zaman zaman iki değişik bakışım olduğuna inanıyorum. Beni bankacı olarak tanıyan insanlar, beyefendi bıçak gibi bir adam görüyorlar, iş hayatında öyleyimdir, ama serseri bir tarafım da vardır. O tarafım çok fazla görünmüyor galiba.

“SÜPRİZ OLDU”

Harvard Business School’da neden sizin hikayeniz bir başarı hikayesi olarak okutuluyor?

Aslında konu ben değilim, Garanti Bankası. O dönemde o bankanın lideri ve CEO’su olduğum için benden bahsettiler. Ama buna ek olarak, bu arada bana da büyük bir sürpriz oldu, geçen sene “Akın Öngör’s Journey” diye bir proje daha yaptılar, o zaman şunu anladım; genel müdürlüğü bıraktıktan sonra yaşamım ve yaptıklarımı MBA öğrencilerine anlatmak istiyorlar. Yani hobim olan bağcılık, açtığımız kız meslek lisesi ve Bodrum’da kurmak istediğim liderlik okulu. Aslında “topluma faydalı olmak için mutlaka çok zengin olmanız gerekmiyor” mesajını veriyorlar.

Peki bu liderlik okulu açılacak mı, son durum nedir?

Liderlerin dünyayı değiştirebileceğine inanıyorum. Herkesin kendi işinin lideri olabileceğini, isterse, kendini eğitirse başarılı olabileceğine inanıyorum. Lider değişimlere önderlik eder, liderlerin iş hayatlarında, askerlikte bürokraside, pek çok şeyi değiştirebileceğine inandığım için o okulu istedim. İlk dört yıl Harvard’daki hocaları ikna etmekle uğraştım. Onları dünya ekonomik forumlarında izledim, profesörlerin olduğu toplantılara katılıp ikna ettim. Sonra Cumhurbaşkanı’na çıktım, Başbakan’a ve Genel Kurmay’a gittim, “Ne demek tabii ki destekleriz” dediler. Ben onlara devletten hiçbir kuruş alamayacağımı söyledim, tamamen özel sektörün desteğiyle gerçekleşecek bir proje olacaktı. Daha sonra benim Bodrum’da bağışlayacağım araziye ilave olarak 65 tane iş adamı tespit edip yüzer bin dolar istedim. Bu hem çok büyük bir paradır hem de değildir. 45 tanesi “tamam” dedi. Sonra sadece dokuz tanesi katıldı. Bu isimler gazetelerde çok güzel resimler çektiren değerli iş adamlarıdır. Sonunda o dokuz kişiye teşekkür ederek paralarını iade ettim.

Netice itibarıyla vazgeçtiniz anladığım kadarıyla.

Bu sözcüğü hiç sevmem. Ben mücadeleden asla vazgeçmem.

“AŞKIMIZ BÜYÜK”

İstikrarlı ve başarılı bir iş hayatınız ve otuz yıllık istikrarlı bir evlilik hayatınız oldu. Hangisinin formülünü anlatmak daha zor?

İş hayatını anlatabilirim ama bu sorduğunuz sorunun cevabı daha zor. Evlilikte iki faktör var, bilinç ve şans. Ben çok genç yaşta eşimle tanıştım, bir öngörü kabiliyetimin olduğuna inanıyorum. Onu ilk gördüğümde 16 yaşındaydım. Çok küçüktü, büyüsün diye bekledim. O 19 yaşına geldiğinde rekabet kızışmaya başladı, araya girdim ve onu kazandım. 75’de evlendik. Her gün hepimiz değişiyoruz, değişim esnasında yollar ayrılıyor, çarpışıyor, başka yönlere gidiyor. Bizim şansımız, biz geçen zaman içinde birbirimizi hep cazip bulduk. Bizim aramızdaki aşk büyüktür, görmekten, dokunmaktan, sevişmekten, seyahat etmekten sürekli konuşmaktan hoşlanırız. Böyle olmadığı zaman sistem bir yerde çöker zaten.

Hesaplarımız ayrı değildir, ama o hiçbir gün benim varlığım dolayısıyla benimle birlikte olmadı. Bence yaptığım en akıllı iş buydu. “Ben gidiyorum” dediği anda benimle eşit koşullara sahip. Herkes özgür iradesiyle bu işi yürütüyor. Eşim her gün bir tercih kullanıyor ve beni tercih ediyor, ben de onu tabii. Bugün eve döndüğünde artık beni tercih etmiyor olabilir. Hayat böyle bir şey zaten, onun için “sadece şimdi” deyip duruyorum.

Kigem.com Kişisel Gelişim Merkezi’nin kısaltmasıdır. Türkçedeki ilk kişisel gelişim ve sosyal başarı portalıdır. Yazar Mümin Sekman tarafından yayın hayatına sunulmuştur. 2000 yılında yayına başlayan site, 19 yıldır kesintisiz bir şekilde geliştirici yayınlarına devam etmektedir. Sitenin yıllık ziyaretçi sayısı 5.000.000 kişiyi aşmaktadır. İçeriği uzman bir ekip tarafından özenle hazırlanmaktadır.

Advertisement

MAKALE

Yoksa siz de mi helikopter ebeveynsiniz?

Manşet, helikopter ebeveynlik ölçeği, helikopter ebeveyn, ebeveynler çocukları nasıl etkiliyor, ebeveyn

Helikopter ebeveynler, çocukların etrafında pervane olan aşırı kontrolcü ebeveynlerdir. Peki helikopter ebeveyne sahip olan çocuklar, hayatta ne gibi sorunlarla karşılaşır? İşte yanıtı…

Yeni Nesil (Helikopter) Ebeveynlik: Çocuklar Bu Durumdan Nasıl Etkileniyor?

Ebeveynlerin çocuklarının hayatlarına dahil olması, onlarla vakit geçirmesi, kararlarında yanlarında olması, koruyucu ve kollayıcı olması – doğru seviyede kaldığı sürece – çocuklar için oldukça olumlu bir durum. Ancak yeni nesil ebeveynler arasında farklı bir ebeveynlik tarzı ortaya çıkıyor: helikopter ebeveynlik1. Adından da anlaşılacağı gibi bu ebeveynlik stilinde ebeveynler fazla çocuk odaklı ve korumacı bir tavırla tıpkı bir helikopter gibi sürekli çocuklarının tepesinde geziyorlar. Onlar adına her şeyi kontrol ediyorlar, kararlar alıyorlar ve problemleri çözüyorlar. Bir ebeveyn için sürekli çocuğuna odaklanmak, daima onu koruyup kollamak ve kontrol etmek hayat tatmini sağlayabilir. Peki bu durum çocukları nasıl etkiliyor? Sürekli yeni neslin artan kaygı düzeyinden, antidepresan ilaç kullanma sıklığından, karar alma konusundaki eksikliklerinden bahsediliyor. Acaba bu durum helikopter ebeveynlik ile ilgili olabilir mi?

Genel olarak ebeveynlik davranışlarına baktığımızda kontrolcü davranmanın zararlarını gösteren birçok bilimsel çalışma var2. Ancak bu kontrolcü davranışlar çoğu zaman çocuğun davranışlarını bilinçli bir şekilde kısıtlama, hayatına sınırlar koyarak sürekli müdahale etme, bağırarak, tehdit ederek, çocuğu sindirerek istediğini yaptırma gibi olumsuz ve çocuğun iyiliğini çok da ön plana koymayan bir şekilde ortaya çıkıyor. Helikopter ebeveynliği bu tarz kontrolcü ebeveynlikten ayıran belki de en önemli özellik amacının aslında tamamen iyi niyetli olması. Helikopter ebeveynler çocuklarını okula götürüyorlar ama sağlıklı bir şekilde oradan ayrılmak yerine, bahçede beklemeyi veya hatta sınıfa girip çocuklarının yanına oturmayı tercih ediyorlar. Üniversite yaşındaki çocukları oda arkadaşlarıyla sorun yaşadıklarında telefon açıp olaya müdahil oluyorlar. Hatta Amerika’da son yıllarda sıkça görüldüğü üzere çocukları üniversitedeki derslerinden düşük notlar aldıklarında hocalara ve hatta okul yönetimine telefon açmada bir sakınca görmüyorlar. Bu ebeveynler sıcak ve şefkatli. Çocuklarının hayatlarına dahil olmayı onlara yaptıkları bir iyilik olarak görüyorlar. Ancak bunu yaparken insan gelişiminde kendiliğinden oluşması gereken otonomi kazanma, kendi kararlarını kendi veren ve kendi ayakları üzerinde durabilen bir birey olma yeteneğini çocuklarının ellerinden alıyorlar4. Çocuklarının hayatlarında fiziksel ve duygusal olarak yer edinmeyen ve bu şekilde çocuklarına zarar veren ebeveynlerin aksine helikopter ebeveynler bu konuda aşırıya kaçıyorlar ve çocuklarının bireyselleşme sürecini sekteye uğratıyorlar.

Peki çocukların hayatına müdahil olma sınırını belirleyen etkenler nelerdir? Öncelikle çocuğun yaşını ve yaşının getirdiği kabiliyetleri göz önünde bulundurmak çok önemli. Ama bunun yanı sıra durumları da iyi okumak gerekiyor. Çocuğun kişisel alanına müdahale etmeden sınırı koruyabilmek bu işin sırrı. Helikopter ebeveynler bu sınırı koruyamıyorlar. Çocuğun her anını kontrol etmeye çalışıyorlar, kendisine ait özel bir alan bırakmıyorlar. Bunun yanı sıra çocuğun kendini geliştirebileceği, kendi alanında mutlu ve özgür bir şekilde hareket edebileceği alanlar yaratmak onlara iyi gelirken, bu alanlara müdahale etmek çekingen ve çocukların kendini yetersiz görmesine yol açabiliyor4. Özellikle de geç ergenlik ve erken yetişkinlik dönemlerinde çocuklar tam da kendi kimliklerini bulma çabası içerisindeyken müdahaleci davranışlar çocukların gelişimine iyi gelmiyor5.

Bağlanma Stilleri” başlıklı yazımızda bahsettiğimiz üzere bağlanma teorisine göre erken çocukluk döneminde ebeveynlerimizle yaşadığımız deneyimler, gelecekteki deneyimlerimizi etkiliyor. Helikopter ebeveynlere sahip çocuklar genellikle güven problemi yaşıyorlar ve bu durum gelecekteki ilişkilerine zarar veriyor6. Bunun yanı sıra, hayata ne yazık ki hazırlıksız yakalanıyorlar. Kendi işlerini kendi başlarına halledemeyecekleri duygusuna kapılıyorlar. Bağımsız olmayı öğrenemediklerinden sıradan aktiviteleri yapabilme yeteneğine bile sahip olduklarını fark edemiyorlar.  Hayatlarında bir sorunla ya da tümsekle karşılaştıklarında, kendileri yerine o sorunu sihirli bir şekilde ortadan kaldıracak bir kişinin ya da varlığın olduğuna inanıyorlar. Savaşmaya ya da mücadele etmeye ihtiyaç duymuyorlar çünkü bu zamana kadar her şey ebeveynleri tarafından onlar için sağlanmış. Dünyayı ya da kendi dünyalarını değiştirme gereklilikleri yok çünkü hiçbir sorun sonsuza kadar sürmez. Sihirli bir güç (yani ebeveynleri) gelip sorunları onlar için kolayca yok edebilir. Bundandır ki bu şekilde büyüyen çocuklar, büyüyünce de hala ebeveynlerine bağımlı yetişkinlere dönüşüyorlar.

Üniversite öğrencileriyle yapılan bir araştırmaya göre helikopter ebeveynlere sahip olan çocuklarda daha yüksek anksiyete ve depresyon ve daha az hayat tatmini görülüyor7. Helikopter ebeveynlere sahip olan bu üniversite öğrencileri kendilerini yetersiz ve yeteneksiz görüyorlar. Başka bir araştırma ise yine üniversite öğrencilerinin kendi özgüvenlerini arttıracak aktiviteleri keyif verecek aktivitelere (seks yapmak, içki içmek, şeker tüketmek) dahi tercih ettiklerini gösteriyor. Bu çocukların ebeveynlerinden gördükleri şefkatin başarıya ve kendilerine çizilen yolu takip etmeye odaklı bir şefkat olduğu değerlendirildiğinde bu sonuç şaşırtıcı değil. Üstelik bu kadar koşullu gösterilen sevgi çocuklara uzun vadede zarar da veriyor. Ebeveynleri tarafından “matematikten 90 aldığı için”, “komşuların yanında düzgün davrandığı için”, “annesini üzmediği için” sevilen ve övülen çocuklar bunları sağlayamadıklarında sevgisiz ve ilgisiz kalmış gibi hissedebiliyorlar.

Bütün bu araştırmalardan çıkarılan sonuç ise şu: Bu şekilde yetiştirilen çocuklar belki akademik olarak daha başarılı olabilirler ama kendilerini hayatta daha çaresiz ve yetersiz hissediyorlar. Çocuklarımızın hayatlarındaki yerimizi sağlam bir şekilde korurken bunu sevecen ve sıcak bir şekilde ve doğru sınırlar içerisinde yapmaya özen gösterirsek, kendi benliklerini tam olarak oluşturabilen mutlu, başarılı, güçlü ve bağımsız bireyler yetiştirebiliriz.

Yazan: Ande Ömeroğlu & Gizem Sürenkök
Düzenleyen: Gizem Sürenkök
Kaynak: www.yakiniliskiler.com

Okumaya devam et

MAKALE

Ne kadar uzun yaşayabiliriz?

yaşlanmayı durduran şeyler, yaşlanmak, yaşlanma korkusu, yaşlanma karşıtı, mikrobiyom, Manşet, insan ömrünü uzatma çalışmaları, hücre yenilenmesi

Bilim insanları yıllardır yaşlanmayı önleme konusunda birçok çalışma yapıyor. Peki yaşlanmayı önlemek gerçekten mümkün mü? Ömrümüzü uzatabilir miyiz? İşte tüm bu sorulara cevap niteliğinde yapılan araştırmalar…

Yaşlanma süreci nasıl önlenebilir?

Dünyanın her köşesinde bilim insanları yaşlanmaya çare arıyor. Bunun için üç boyutlu yazıcılarda organ üretiminden vücuttaki mikrobiyomu değiştirme yoluyla yaşlanmayı önlemeye kadar çeşitli çözümler üzerinde duruluyor. Peki insan ömrü ne kadar uzatılabilir?

Yaşlanma kaynaklı kanser, romatizma ve Alzheimer gibi hastalıklardan dünyada her gün 100 bin kişi ölüyor. Ancak pek çok bilim insanı bunun kader olmadığına inanıyor.

Yaşlanma tam olarak nedir? Hücre düzeyinde ele alacak olursak, zamanla azar azar oluşan hasarların hücre, doku ve organlarda yayılmasıdır diyebiliriz.

Hücrelerde hasar, onarımdan daha hızlı geliştiğinde yaşlanma baş gösterir. Danimarkalı doktor Kaare Christensen yıllar boyu hasta tedavisinin ardından, Yaşlanma Araştırmaları Merkezi’ni kurarak bu hastalıkların ortaya çıkmasının nasıl engellenebileceği üzerinde araştırmalara başladı.

Bu konuda bazı gelişmeler kaydedildiğini söylüyor Christensen. 1800’lerin ortalarında ortalama ömür 40 yaş iken bugün Kuzey Avrupa ülkelerinin birçoğunda 80 yıla yaklaşıyor, diğer ülkelerde de önemli gelişmeler gözleniyor.

Diş sağlığı gelişiyor

Aynı zamanda umut verici başka bir gelişme daha olduğunu söylüyor Christensen. “Her geçen yıl yaşlıların diş sağlığında iyileşme gözleniyor.”

Dişler genel sağlık açısından bir tür barometre işlevi görüyor. Onların sağlıklı olması düzgün beslenmeyi ve daha iyi besin emilimini sağlıyor. Ayrıca vücudun diğer kısımlarının da daha sağlıklı olduğunun göstergesi onlar.

Christensen, yaşlıların IQ testlerinde de eskiye kıyasla artık daha iyi sonuç alındığını, bunun ise dünya çapında daha iyi yaşam koşullarıyla bağlantılı olduğunu söylüyor.

“Daha iyi yaşam koşulları, daha iyi eğitim ve ne tür işlerde çalışıldığının etkisi bu.”

Bu gelişmenin devam edeceğine inanıyor. Peki daha ne kadar?

Dünyada kayda geçmiş en uzun ömür, 122 yaşında iken 1997’de ölen Fransız kadın Louise Calment’e ait. Geçen 20 yılda da birçok gelişme kaydedildi.

Yazıcıda organ üretmek

Hindistanlı biyofizikçi Tuhin Bhowmick’e göre, yaşlılıktan kaynaklı ölümlere kalp, akciğer ve karaciğer gibi yaşamsal organların işleyiş bozukluğu neden oluyor. Sağlıklı organ nakli halinde ömür uzatmak mümkün olabiliyor.

Ancak dünyada organa ihtiyaç duyanların sayısı organ bağışı yapanlardan çok daha fazla. Ayrıca uygun organın bulunması sorunu söz konusu. Çoğu zaman bu bekleyiş sırasında yaşlı hastaların öldüğü görülüyor.

Peki bir insandan organ almak yerine ihtiyaç duyulan organın, hastanın vücudunun reddetmeyeceği bir tarzda laboratuvarda üretilmesi, üç boyutlu yazıcıdan çıkarılması mümkün olabilir mi?

Bhowmick, bu tür bir yazıcının kartuşunda mürekkep yerine protein ve hastanın kendi hücreleri olacağını söylüyor. Böylece vücudun yeni organı reddetme ihtimali ortadan kalkıyor.

Bhowmick ve ekibi Hindistan’ın ilk yapay karaciğer dokusunu üretti. Önümüzdeki beş yıl içinde de minyatür bir karaciğer üretilmesi üzerinde çalışıyor. Bunun vücudun dışında, taşınabilir bir cihaz şeklinde olması öngörülüyor.

8-10 yıla kadar ise vücudun içine nakledilerek normal işlev görecek bir karaciğer üretilmesi plan dahilinde.

Peki akciğer ve kalp nakli ile de ömür uzatmak mümkün mü? Bhowmick her durumun kendine özgü yanları olduğunu ve tek tek ele almak gerektiğini söylüyor.

“Hastanın ölümüne neden olan organının yerine yeni organ nakli ile ömrünü 20 yıl uzatabilirsiniz. Örneğin karaciğerde bu mümkündür. Ama beyin ve kalpte aynı şekilde işlemez.”

Bhhowmick, bu tür gelişmeler sayesinde milenyum kuşağının (1981 sonrası doğanlar) ömrünün 135 yaşa kadar uzatılabileceğine inanıyor.

Mikrobiyom umudu

ABD’de moleküler ve insan genetiği profesörü Meng Wang, tıpta en çok heyecan yaratan yeni alanlardan biri olan mikrobiyom üzerine araştırmalar yapıyor.

“Bunlar vücudumuzun içindeki sindirim sisteminden dışındaki derimize kadar bizimle yaşayan minik mikroorganizmalardır.”

Gözle görülmeyen bu organizmaların çoğu bakteridir, ancak mantar, virüs ve diğer mikropları da içeriyor. Eskiden bilim insanları bunlara pek ilgi göstermiyordu. Oysa vücut üzerinde büyük etkileri olduğunu bugün biliyoruz.

Son araştırmalar, mikrobiyomun insan için ek bir organ işlevi gördüğünü gösteriyor. Vücudumuzun farklı ilaçlara verdiği tepkiden davranışlarımıza kadar birçok şeyi etkiliyor.

Wang, mikrobiyomun yaşlanma sürecini nasıl etkilediğini anlamak için, iki-üç haftalık ömrü olan solucanlarla deney yapıyor. Solucanın mikrobiyomunu değiştirerek ömrünü uzatmak mümkün mü sorusuna yanıt arıyor.

Solucanın sindirim sisteminde yaşayan bir bakteriyi seçip genleriyle oynayarak farklı türler elde ediyor ve bu bakterileri farklı solucanlara yediriyor. En fazla üç haftalık ömrü olan solucanları kontrol ettiğinde bazılarının hala canlı olduğunu görüyor.

Solucanlar yaşlandıkça daha zor hareket ederler; oysa yeni mikrobiyom edinmiş olanlar çok daha rahat ettikleri gibi, hastalıklara karşı daha dayanıklıydılar.

Wang bugün aynı deneyi fareler üzerinde yapıyor. Belki de bir gün doktorlar hap yoluyla vücudumuzdaki mikrobiyomu değiştirerek insan ömrünü uzatabilir.

“Bazı meslektaşlarım 200-300 yaştan söz ediyor. Ama bana kalırsa 100 de iyi bir rakam” diyor Wang.

Hücrelere ne oluyor?

Yaşlandığımızda ilginç bir şey olur. Tek tek hücreler yaşlanma sürecinde, ölmekte olan veya hasar gören hücrelerin yerini almak üzere bölünür. Ancak bunun işleyişi mükemmel değildir. Bir hücre ne kadar çok bölünürse o kadar yaşlanır, ömrünün sonuna yaklaşır. Ama ölmek yerine yaşamaya devam eder, etrafındaki diğer hücrelerle haberleşmeye, yıkıcı bir işlev görmeye başlar.

Bu yaşlı hücreler civardaki hücrelere de yaşlılık ‘bulaştırır’, böylece yaşlı hücrelerin sayısı artar ve sonunda vücut artık bunu kaldıramaz hale gelir.

İngiltere’deki Exeter Üniversitesi’nde moleküler genetik profesörü Lorna Harries, bu yaşlı hücrelerden kurtulmanın yolunu arıyor.

Bir süre önce, yaşlı deri hücrelerine bir kimyasal madde sürüldüğünde ne olacağı araştırıldı. Harries bu işlemden sonra hücrelerin gençleştiğini söylüyor. Böylece insan hücresinde yaşlanma sürecinin geriye alındığı ilk deney gerçekleştirilmiş oldu.

Dünyanın birçok yerinden yatırımcı ve bilim insanından teklif alan Harries insan ömrünün doğal bir maksimum limiti olduğuna inanıyor. Ama bu araştırmanın, demans ve kalp ve damar hastalıklarının dejeneratif etkisini gidermeye yönelik yeni tedavilerin bulunmasında bir adım olmasını, böylece doğal ömrünü tamamlamadan erken ölenlere umut olmasını istiyor.

Peki, tekrar aynı soruya dönecek olursak: Ne kadar uzun yaşayabiliriz?

Belki bir gün, hasar görmüş organlarımızı yenileme, mikrobiyom içeren hap takviyeleri ile vücudumuzu genç tutma ve hücrelerimizin yaşlanmasını önleme olanağımız olacak.

Bütün bunlar insan ömrünü ne kadar uzatabilir? Bhowmick’in öngörüsüyle, milenyum kuşağı 135 yaşına kadar yaşayabilir. Bu, 1981 doğumlu birinin 2116’ya kadar yaşaması demek. O zamana kadar kim bilir başka ne gelişmeler olur?

Yazarlar: Diego Arguedaz Ortiz / Beth Sagar Fenton /
Helena Merriman
Kaynak: www.bbc.com

Okumaya devam et

MAKALE

Gamification: Eğlenerek öğrenme

oyunlaştırma uygulamaları, oyunlaştırma tekniği, oyunlaştırma modelinin bileşenleri, oyunlaştırma, oyun, Manşet, gamification, eğlenerek öğrenme, eğitim

Eğitimde oyunlaştırma yöntemi yaygın bir şekilde kullanılmaya başlandı. Bu yöntemin amacı oyunun kendisi değil, oyun-dışı alanlarda motivasyonu artırmaktır. Peki yeni nesile gelecek vaad ettiği düşünülen oyunlaştırma (gamification) tam olarak nedir? İşte yanıtı…

İşte size eğitimde oyunlaştırma

İngilizce’de ‘play’ ve ‘game’ kavramları Türkçe’de isim olarak ‘oyun’ diye çevriliyor ancak arada önemli bir fark var. ‘Game’de bir kural, bir amaç varken; ‘play’de yok. Play’in insanların rahat bir şekilde, herhangi bir amaç ya da kural olmadan oynaması olduğu söylenebilir.

Şöyle düşünelim, bir balon, balonu sınıfın ortasına bırakıyoruz, “çocuklar oynayın” diyoruz, elleriyle balona vuruyorlar ve oynuyorlar. Ne zaman ki çocuklara, “balonu yere değdirmeyin” denilirse o zaman ‘play’ birden ‘game’ oluyor. Hatta daha eğlenceli hale getirmek için aralarından iki kişi seçip, “sizler de balonu yere düşürmeye çalışacaksınız” denilirse oyuna ‘engel’ eklenmiş oluyor. Hatta buna süre de ekleyip, “1 dakikanız var, bu süre içinde balon yere değmeyecek” talimatı da verilebilir. Şimdi düşünün ki bu balonlar farklı özelliklere sahip, her bir balonun üzerinde değişik konular ya da cevaplar yazıyor ve çocuklar doğru balonu özellikle yere düşürmemeye çalışıyor. Böylelikle oyun eğitsel hale geliyor.

Bunun gibi oyunları öğretmenler sınıflarında kullanıyorlar, kullanmalılar ve oyunun gücünden eğitimde de yararlanmaları gerekiyor. Eskiden oynanan çok güzel oyunlar vardı, bunları bile hatırlayıp “nasıl derslerimde kullanabilirim” diye düşünseler, bir başlangıç olur.

‘İsim-şehir’ derslerde kullanılabilir

Oyunlaştırma ise; elementlerin oyun olmayan bir ortamda kullanılması olarak ifade edilebilir. Aslında tanımlar hep bu şekilde geçiyor ancak dikkat edilmesi gereken nokta şu, ‘oyun olmayan ortam’dan kasıt aslında ‘play’ olmayan bir şekilde kullanılması. Yani oyunlaştırmada aslında bir oyun (play) yok. Ama oyunların içerisinde olan birçok oyun elementi kullanılabilir. Bunlardan bazıları puanlar, başarılar, ödüller, geri bildirim, içerik açma, liderlik tablosu, koleksiyon, rozetler, avatar, seviyeler, kombolar, rastgelelik, hikâye gibi. Bunlar birbirleriyle uyumlu ve pedagojik olarak uygun bir şekilde eğitimde kullanıldığında da eğitimde oyunlaştırma yapılmış oluyor.

Eğitimde oyunlaştırmayı çok güzel bir örnekle, biraz sizi eskiye götürerek açıklayayım. Hatırlarsınız, isim-şehir-bitki-hayvan-eşya-artist oyununu. Aslında tam bir oyunlaştırmadır, çünkü orada oyun oynamazsınız yani ‘play’ yok ama oyun elementleri var. Örneğin zamana karşı yarışırsınız; belirli kurallar, puanlar ve rastgelelik var. Çünkü hangi harfin çıkacağını bilmezsiniz ‘A’ diye başlayıp içinizden “dur” denilene kadar sayarsınız. Ayrıca aynı cevabı bulanlar az puan alırken, farklı cevaba ulaşanlar daha çok puan alırdı. En sonunda puanlar toplanır, bir skor elde edilir, o puanlar toplanır, kazanan belli olurdu. Bu oyunlaştırmayı derslerde öğretmenler konularına göre kullanabilir, sütun sayısını artırabilir veya azaltabilir, dersine göre içeriği değiştirebilir… İşte size eğitimde oyunlaştırma.

Ödül ve ceza motivasyonu düşürebilir

Oyunlaştırma istenilen bir davranışı motive etmek amacıyla kullanılıyor. Dolayısıyla en temelde davranışçı yaklaşım odaklıdır. Dolayısıyla eğitimde oyunlaştırmayı kullanırken dikkat edilmesi gereken noktalar var. Cezayı zaten dahil etmemekle birlikte özellikle oyunlardaki ödül, rozet, liderlik tahtası gibi elementlerin eğitimde mümkün olduğunca kullanmaması gerekiyor. Bir öğrenciyi motive etmeye çalışırken diğerlerinin motivasyonu düşürüldüğünde ve o öğrenciler kaybedildiğinde geri kazanmak çok zor hale gelebilir.

Düşünün ki, bir anne-baba çocuğuna diş fırçalama alışkanlığı kazandırmaya çalışıyor ve bunun için de oyunlaştırmadan yararlanmak istiyor. Çocuğuna “5 gün boyunca dişlerini fırçalarsan hafta sonu sana oyuncak alacağım” diyor. Çocuk oyuncak almak için 5 gün dişlerini sorunsuz fırçalıyor, buna karşılık oyuncağı da alınıyor (ödülü veriliyor). Ancak sonraki hafta dişlerini fırçalama vakti gelip, “Eğer dişlerimi fırçalarsam ne alacaksın?” diye sorduğunda, anne-baba aslında o anda nasıl bir yanlış yaptığını fark eder.

Halbuki ona dişlerini oyuncak için değil, diş sağlığı için fırçalaması gerektiğini, bunun kendi sorumluluğu olduğunu, ne gibi yararları olacağını, fırçalamazsa ne gibi zorluklar yaşayacağını güzel ve detaylı bir şekilde anlatmak daha faydalı sonuçlar ortaya çıkarır. Aynı durum ödevler için de geçerli. Ödevi bir ödüle bağlamak yapılacak en büyük yanlışlardan biri.

Oyunlaştırma kısa vadede davranışları görmek için olumlu sonuçlar verebilir, ancak uzun vadeli bir sonuç için çözüm değil. Ek olarak, oyunlaştırmada ödül kullanımı bir davranışı tetiklemede işe yarar gibi görünüyor, yani çocuk derste rozet almak için sınıfını temiz tutuyor ancak evde elindeki çikolatanın kağıdını ortalık yerde bırakabiliyor. Dolayısıyla puan/rozet/ödül alacağı ortamda o davranışı sergilerken başka yerlerde aynı performansı göstermeyebilir.

Önemli olan davranışı içselleştirmek

Asıl önemli ve zor olan ise bu davranışları içsel motivasyona dönüştürmek; yani çocuğun kendiliğinden, herhangi bir dışsal motivasyona bağlı kalmadan, yerdeki çöpü almasını ve onu çöpe atmasını sağlamak. Aynı şekilde kendi kendine ödevini bir sorumluluk olarak anlamlandırıp, siz söylemeden veya bir ödüle bağlamadan bunu yapması. Dışsal motivasyonlar, kişiden kişiye değişmekle birlikte, bazen davranışı içsel motivasyona dönüştürebilir. Aynı şekilde her dışsal motivasyon, herkesi motive edecek diye bir genelleme de yapılamaz. Yani çikolata, her gün çikolata yiyen bir öğrenciyi motive etmeyebilir ya da puan, zaten başarılı olan bir öğrenciyi motive etmeyecektir.

Bir diğer elementi ise çok basit bir şekilde şöyle örneklendirelim, sınava girerdik, sınavdan sonra kimin kaç puan aldığı, sizin en yüksek puanı alıp almadığınız, arkadaşlarınızı ya da en yakın arkadaşınızı geçip geçmediğiniz, sınıfın kaçıncısı olduğunuz çok daha önemli hale gelirdi (dışsal motivasyon). Asıl önemli olan öğrenip öğrenemediğimiz, hangi konularda eksik olduğumuz, hangi konuları daha çok çalışmamız gerektiği değildi, hiçbir zaman da olmadı neredeyse (içsel motivasyon). Ama oyunlarda ve oyunlaştırmada çok sık kullanılan ‘liderlik tablosu’ndaki yerimiz bizim için önem taşıyordu, tablonun yukarısında olanlar için üst sıralara çıkma yarışı varken, alt sıralardakiler ise “nasılsa biz hiç başaramayız bari dersten geçmeye bakalım” şeklinde düşünüp derse yönelik motivasyonlarını kaybediyorlardı. 

Onları yarıştırmak hırsa ve çıkar çatışmasına dönüşebilir

Öğrencilerin birbirleri ile yarıştırılmaları bunun rekabete, hırsa ve çıkar çatışmasına dönüşmesine, birbirleriyle dalga geçmelerine neden olabilir. Özellikle küçük yaşlarda, öğrencilerin henüz bu gibi durumları duygusal olarak anlamlandıramadıkları ya da yanlış anlamlandırabilecekleri seviyede oyun elementlerini derslere entegre etmemek daha doğru olur. Ancak daha büyük çocuklarda ve yetişkinlerde oyunlaştırmanın işe yaradığını kanıtlayan örnekler ve akademik çalışmalar da mevcut. Eğitimde oyunlaştırmadan ille de yararlanacaksak becerilere odaklanmak daha akılcı olabilir. Problem çözme, eleştirel düşünme, yaratıcılık gibi becerileri teşvik etmek için oyunlaştırmadan yararlanılabilir.

Bu noktada, şunu da belirtmek gerekiyor, kesinlikle öğrencilerin doğru davranışlarının pekiştirilmemesi, yanlış davranışlarının düzeltilmemesi gerektiği savunulmuyor. Onların bireysel özellikleri göz önünde bulundurularak, davranışlarıyla ilgili anlık, düzenli ve eksikliklerine yönelik tamamlayıcı geri bildirimler verilmeli. Bu sayede, öğrenciler pekiştiricilere bağımlı hale gelmeden, iç denetimli bireyler olabilirler. Ancak o zaman öğrenci kaç aldığını, ya da sonucunda karşılık olarak ne alacağını değil, nerede yanlış yaptığını ve neyi düzeltmesi gerektiğini merak eder.

Oyunda kalın, oyunla kalın, bir de çok fazla sokağa çıkamayan günümüz çocuklarıyla özellikle fiziksel oyunları çok oynayın.

Yazar: Yrd. Doç. Dr. Yavuz SAMUR 
Kaynak: www.hurriyet.com.tr

Okumaya devam et
Advertisement

EĞİTMENLER

Manşet, Her Şey Seninle Başlar eğitmenleri, Başak Koç Manşet, Her Şey Seninle Başlar eğitmenleri, Başak Koç
EĞİTMENLER4 hafta önce

Her Şey Seninle Başlar Eğitmeni: Başak Koç

Milli voleybolcu Başak Koç, 1993 yılında Eczacıbaşı Spor Kulübü’nde spor kariyerine başladı. Galatasaray, Fenerbahçe, İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Işıkspor’da forma giydi.  Aktif...

Her Şey Seninle Başlar eğitmeni: Her Şey Seninle Başlar eğitmeni:
EĞİTMENLER2 ay önce

Her Şey Seninle Başlar eğitmeni: Batuhan Kürkçü

1987 yılı Ankara doğumlu olan Batuhan Kürkçü, Hacettepe Üniversitesi Biyoloji bölümünden mezun oldu. Askerlik sonrasında Türk Hava Kurumu Uçuş Akademisi’nde...

Ümit Sedat Bayram, Manşet, Her Şey Seninle Başlar eğitmenleri Ümit Sedat Bayram, Manşet, Her Şey Seninle Başlar eğitmenleri
EĞİTMENLER2 ay önce

Her Şey Seninle Başlar eğitmeni: Ümit Sedat Bayram

ÜMİT SEDAT BAYRAM KİMDİR? Ümit Sedat Bayram 1977 yılında Ankara’da doğdu. Hacettepe Üniversitesi’nde mühendislik eğitimi aldı. Ulusal bir ilaç firmasında...

Manşet, Her Şey Seninle Başlar eğitmenleri, Harun Kılcı Manşet, Her Şey Seninle Başlar eğitmenleri, Harun Kılcı
EĞİTMENLER2 ay önce

Her Şey Seninle Başlar eğitmeni: Harun Kilci

Harun Kilci Kariyer ve Yönetim Danışmanı Eğitmen 1999 yılında Kara Harp Okulundan Sistem Mühendisi olarak mezun oldu, 2005 yılında işletme...

Her Şey Seninle Başlar eğitmenleri, Manşet, Kübra Yalçın Her Şey Seninle Başlar eğitmenleri, Manşet, Kübra Yalçın
EĞİTMENLER3 ay önce

Her Şey Seninle Başlar eğitmeni: Kübra Yalçın

Kübra Yalçın İK Yöneticisi, Eğitmen Adana’da dünyaya gelen Kübra Yalçın birincilikle girdiği Doğu Akdeniz Üniversitesi İngilizce İşletme Bölümü’nden ‘Şeref Öğrencisi’...

Meltem Can Karabay Meltem Can Karabay
EĞİTMENLER3 ay önce

Her Şey Seninle Başlar eğitmeni: Meltem Can Karabay

Meltem Can Karabay Yaşam Koçu ve Eğitmen İstanbul Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi bölümünden mezun oldu. Kişisel gelişim alanına duyduğu...

Lisanslı Her Şey Seninle Başlar eğitmenleri Lisanslı Her Şey Seninle Başlar eğitmenleri
EĞİTMENLER3 ay önce

Her Şey Seninle Başlar eğitmeni: Özlem Baydar

Geçen yıl Her Şey Seninle Başlar eğitmen eğitimi açılmıştı. Seçilen eğitmen adaylarına Mümin Sekman tarafından eğitimler verildi ve artık göreve...

TREND