Kigem

Kitap okumak ve incelemek için bir model

Hangi arkadaşın bu yazıyı severdi?

#Blok Başlığı#

KİTAP OKUMAK VE İNCELEMEK İÇİN BİR MODEL

MELİH ARAT

Eğer birine haftada bir kitap incelemesi ya da tanıtımı hazırlayacağınıza ya da bir kitabı anlatacağınıza söz vermişseniz, bir yılda elli iki kitabı incelikli bir şekilde okumuş olursunuz.

İncelemesini ya da tanıtımını yapacağınız kitapları seçme sırasında da en az üç tane kitabı da elden geçiriyorsanız göz atmış olduğunuz en az yüz kitap olur bir yılda… Kitap incelemesi ya da tanıtımı hazırlamak aynı zamanda kişiyi yazarlığa da hazırlar.

Kitap incelemesi yazmaya Melih Mekik’in talebiyle 1993 yılında başladım ve o günden bu yana sayısını bilmediğim kadar muhtemelen üç yüzün üstünde kitabın incelemesini (3–4 sayfalık dergi yazıları) yayımladım. Kitap incelemesi hazırlamanın kitap okumaktan önemli bir farkı vardır. Bir kitabı özetlemek ya da eleştirmek için kitabın içindeki enformasyonu beyninizde işlemden geçirirsiniz, kitabı ve yazarı çok daha iyi tartarsınız. Onun fikirlerini kendi fikirlerinizle çarpıştırırsınız ve sonunda entelektüel olarak bir aşama ileriye geçersiniz.

Yazarlığa nasıl adım atarsınız?

Melih Mekik benden Beşinci Disiplin isimli kitabın incelemesini hazırlamamı istediğinde Amerikan Kütüphanesi’nden yedi kadar “How to write book reviews–Kitap incelemesi” nasıl hazırlanır konulu kitap alıp okumuştum. O kitaplardan öğrendiklerim aşağıda yer alıyor. Örneğin, ünlü yazarların birçoğu yazarlığa ilk başladıkları dönemde kitap incelemeleri hazırlamışlardır. Öğrencilerimden Hasan Ahmed de, nasıl yazar olurum, diye sormuştu. “Kitap incelemesi” yaz demiştim ona. O sırada üniversite öğrencisi olmasına rağmen, önce ulusal bir gazetenin kültür sanat sayfasına kitap tanıtımları yazmaya başladı. Şimdi bir çocuk dergisinin editörü oldu.

Kitap incelemesi nedir?

Kitap inceleme, bir kitabı tanıtan, kitabı tartışan, bazı noktalarda aktarmalar yapan birkaç sayfayı bulabilen bir yazı türüdür. Kitap incelemeleri, özellikle dergilerin bir kuşağını oluşturur. Batı basını “book review” olarak bilinen kitap incelemelerini önemser ve dergilerin en çok okunan yerlerine koyarlar. Örneğin, Businessweek dergisi kitap inceleme bölümünü editör yazısından hemen sonra koyar.

Türkiye’de kitap inceleme konusu, neredeyse sadece edebi kitapların değerlendirilmesi konusunda edebiyat dergilerinde sınırlı kalmıştır. Halbuki her kitabın incelemesi yapılabilir. Hem okura, hem de yazara yol gösterici olabilir. Türkiye’de özellikle gazetelerde kitaplar, çoğunlukla sadece kitapların arka kapaklarındaki tanıtım yazılarından yararlanılarak tanıtılıyor. Kitap incelemesinin Türkiye’de çok fazla rağbet görmemesinin nedenlerinden biri, kitap incelemesi hazırlamanın zahmetli bir iş olması olabilir.

Yazarlar açısından bakıldığında kitap incelemesi yazmak ile makale yazmak arasında derin bir fark vardır. Bir yazar makale yazarken kendini tüketir, heybesindekileri bitirir; halbuki kitap incelemesi hazırlarken ince ayar olarak bir kitap okuduğu için kendini geliştirir; heybesine yeni malzemeler, yeni bilgiler ve yaklaşımlar katar.

Kitap incelemesi nasıl hazırlanır?

Kitap incelemesi hazırlamak için benim geliştirdiğim bir kural seti bulunuyor. Bu kuralların hepsine değilse de, on kadarına uyduğumuz zaman iyi bir kitap incelemesi yapıldığını varsayabiliriz.

İncelenecek kitabın seçilmesi. – Kitap incelemesine başlık olacak bölümde: Kitap incelemesini kavrayacak bir özlü söz veya bir başlık veya ikisinin birden kullanılması, kitabın isminin çeviri ise orijinaliyle birlikte belirtilmesi yazarın isminin konulması. – İncelemenin uygun bir noktasına kitabın orijinal ve çeviri isminin, alt başlığının yazarının, çevirmeninin, yayınevinin, yayın tarihinin, yayın yerinin yer aldığı bir künye konması – Kitabın niçin seçildiğini ortaya koyacak gerekçelemeyi barındıran bir ortam tasvirinin yapılması – İncelenen kitabın konusunun ne olduğunun birkaç cümle ile açıklanması. – Kitabın kendi alanı içindeki yeri ve öneminin vurgulanması, diğer kitaplarla karşılaştırılması, diğer kitaplardan birinin değil de niçin bu kitabın tanıtıldığı (Kitap yeni bir yaklaşım mı getiriyor, çözülemeyen bir sorunu mu çözüyor, metodolojisi mi farklı?) – Yazar hakkında bilgi, özgeçmişi, başarıları, kitapları, hayat amacı ve gelecek planları – Kitabın bir iki paragrafta özeti –Kitabın bölümlerinde işlenen konular, bu bölümlerin birer cümle ile ana fikri – Önemli ve ilgi çekici yerlerden alıntılar (Her alıntının sonuna sayfa numarası konulmalıdır.) – Kitapla tartışma faslı, kitaptaki görüşlerin diğer yazarların görüşleriyle veya incelemeyi hazırlayan kişinin görüşleri ile karşılaştırılması. – Kitabın kime, hangi hedef kitleye yazıldığının, kimlerin okumasında fayda olduğunun belirtilmesi. – Kitapta kullanılan dilin, akıcılığın, yazarın üslubunun değerlendirmesi. – Yayınevinin yaklaşımının değerlendirilmesi. –Kitap çeviri ise, çeviri ile orijinalin kıyaslanması, çeviri sorunlarına değinilmesi. – İçindekilerin, indeksin, kaynakçanın, dipnotların değerlendirilmesi. – Kitap biçiminin; sayfa numaralama, bölüm isimlerinin bölüm sayfalarına yazılması, sayfa düzeni, grafikler, resimlendirme gibi konulara değinilmesi. – Kitap dış kapak tasarımına, ceket tasarımı hakkında görüş belirtilmesi. – İnceleme ara başlıkların ve spotların kullanılması.

Kitap incelemesinde, bazı kriterler, kitapta kayda değer bir durum varsa uygulanması kitap incelemelerinin belirli bir kalitede olmasını temin edecektir. Yoksa kitap kapak tasarımında göze çarpan bir farklılık yoksa hiç anılmayabilir.

Beğendiysen paylaş, herkes gelişsin:
x

Kigemciler Facebook'ta

Kigem'i Facebook'ta takip edin.