Mümin Sekman

Gençler neden kötü kararlar verir?

Herkes kimi zaman kötü kararlar verebilir. Fakat gençlik yıllarında pişman olunan kararların sayısı daha fazladır. Peki neden? Araştırmalar gençlerin verdiği kötü kararların nedenini gün yüzüne çıkarıyor. Bulunan biyolojik nedenler, gençlere neden ‘aklı havada’ denildiğini de anlamamızı sağlıyor. Ayrıca bu dönemde gençleri anlamak ve yol göstermek gerekiyor. Peki ama nasıl?

Gençlerin Kötü Kararlar Vermesinin Sebebi Nedir?

Gençler… Bazen, oldukça tuhaf kararlar verebiliyorlar. Bir arkadaş partisinde sarhoşluğun ötesine geçmekten, tuhaf kıyafet seçimine kadar, gençlerde yanlış karar alma eğilimi oldukça fazla. Peki neden?

Nedenini şimdi biliyoruz: Beyinde karar vermeyi kontrol eden alanlar, yetişkinliğe kadar yeterince gelişme göstermez.

Bir gencin gelişmekte olan beyni, o genci karar verme süreçlerinde hatalı seçimlere itebilir. Bu seçimlerin sonuçlarını göz önünde bulundurma yetisi ise henüz pek ortalarda görünmez.

Bu durumda ebeveynler, gençlerin iyi karar verme becerilerini öğrenip uygulamalarına nasıl yardımcı olabilir?

Gençlerin Bildikleri ve Yaptıkları Arasındaki Fark

Çoğu çocuk, erken yaşlardan itibaren “doğru” ve “yanlış” davranışları seçebilmeye başlar. Dil geliştikçe, çocuklar belirli davranışların istenmeyen olmasının net nedenlerini anlayabilirler.

Ancak baskı altındayken ve akranlarının dikkatlerini üzerlerine çektiklerinde, çocuklar ve gençlerin hata yapma ihtimali artar.

Gençlerin ne bildikleri ve ne seçtikleri arasındaki fark, “soğuk” ve “sıcak” durumlarla açıklanabilir. Soğuk durumlar, düşük duygusal uyarılma zamanlarında yapılan seçimlerdir. Bu dönemlerde, gençler mantıklı ve akılcı kararlar verebilirler.

Sıcak durumlar ise bu gençlerin yüksek duygusal uyarılma dönemlerinde gerçekleşir. Heyecanlı, endişeli veya üzgün oldukları haller gibi.

Sıcak durumlarda gençler genellikle kendilerini kontrol altına alamaz ve sonuçları göz önünde bulunduramazlar. Bu sebeple risk alma ihtimalleri oldukça yükselir.

Duygusal uyarılmanın karar verme üzerindeki etkisi, örneğin çok fazla alkol alma ile ilgili olumsuz sonuçları ‘yalnızca’ arkadaşları ile paylaşmalarında görülebilir.

Gençlerde Yanlış Karar Vermenin Biyolojisi

Beyin çalışmaları, karar verme, dürtü kontrolü, duygusal tepkiler ve dolaylı düşünmeden sorumlu frontal lobun, yirmili yaşların ortalarına kadar gelişimini tamamlamadığını gösteriyor.

Beynin gelişimi ile sıcak hallerde zayıf seçimler yapma riski arasındaki ilişki, psikososyal olgunluk olarak adlandırılır.

Araştırmalar, 12-17 yaş arasındaki gençlerin, psikososyal açıdan 18-23 yaşlarına göre daha az pozitif olduklarını ve yetişkinlere nazaran (24 yaş ve üstü) psikolojik olarak olgunlaşmadıklarını gösterdi.

Bu olgunlaşamama durumu genellikle şunlara yol açıyor:

-Heyecan arayıp daha fazla risk alma
-Dürtülerle seçim yapma
-Kısa vadeli kazanımlara odaklanma
-Bir şeyden haz almayı erteleyebilme
-Akranların baskısına duyarlı olma
-Seçimlerinin sonuçlarını önceden tahmin edememe

Gençlerin Doğru Kararlar Almalarına Yardımcı Olmak

Bağımsız karar verme ile özerklik, gençlerin duygusal ve sosyal refaha sahip kendine güvenen yetişkinler olması için hayati öneme sahiptir.

Ebeveynler, yanlış seçimlerin yetişkin olma yolunda şart olduğunu bilseler de, herkes çocuğunun çok ciddi zararlar verebilecek seçimler yapmasından uzak durmasını ister.

Gençlerin doğru karar almasını teşvik etmek adına altı önemli adım vardır:

-Gelecekte, gençlerin yapılması gereken kararları verebileceğini unutmayın. Olaylarla ilgili beklentilerini dinleyin.

-Bir risk oluşturan seçenekleri keşfetmesinden çekinmeyin.

-Çocuğunuzu durdurup, düşünmeye özendirin. Baskı altında karar vermeleri zor olduğu için, onlara yardımcı olan. Bir diyalog halindeyseniz örneğin, o ortamdan kısa bir süre için uzaklaşın. Oda değiştirin, bir telefon görüşmesi yapın.

-Bir karar verme pusulası oluşturun. Gençler bir durumun potansiyel sonuçlarını göz önünde bulunduramıyorlar. Bu sebeple çekingenliği minimuma indirip size danışabilmeleri konusunda onlara yardımcı ve anlayışlı olun.

-Yardım istemeleri konusunda cömert davranın. Tek başlarına seçim yapmak zorunda değiller. Hatta, zor durumda kaldıklarında hemen ulaşabileceği yakınlarını kayıt altına aldığından emin olun. İletişim başta gelir.

-Öğrenme fırsatları olarak hataları kullanın. Gençler yanlış seçimler yapabilirler. Bu yaşanan deneyimleri, karar vermenin nereye gittiğini ve gelecekte daha iyi seçimler yapmayı nasıl sağlayacaklarını tartışmak için kullanın.

Yazar: Benreha
Kaynak: http://www.nbeyin.com.trr

x

Gelişimciler Facebook'ta

Mümin Sekman'dan Günlük Başarı Tavsiyeleri almak için.